1942.

1942. Środek koszmaru zafundowanego światu przez Adolfa Hitlera.

W Szachrisabz, rodzinnym mieście Tamerlana - jest polski cmentarz wojskowy, na którym pochowano 256 osób. Mężczyzn, kobiety i dzieci.
W grobie nr 87 - leży Bolesław Jewsiewicki, kapral 17 Pułku Piechoty, w składzie 6 Lwowskiej Dywizji Piechoty. Zmarł 25.6.42 w wieku niespełna 37. lat.

Bolesław urodził się w Wielkich Łukach, w rodzinie inspektora imperialnych kolei żelaznych: Wincentego Jewsiejczyk - Jewsiewickiego, jako czwarte z kolei dziecko. Po nim urodziło się jeszcze czworo. Legenda rodzinna próbuje wytłumaczyć to podwójne nazwisko jakimiś konspiracyjnymi zabiegami, mającymi rzekomo zmylić ochranę, ale to nie wytrzymuje krytyki. Nie ma żadnych danych wskazujących na wywrotową działalność rodziny Jewsiewickich. Najpewniej był to urzędniczy wybieg - uprościć niewymawialne nazwisko.

Następne 34 lata życia Bolesława wpadły już bezpowrotnie w otchłań historii. Znalazł się był w Zakopanem, jako szczęśliwy mąż i ojciec. Co robił wcześniej? Nikt nie wie.
We Wrześniu dostał się do sowieckiej niewoli. Odnalazły się jego obozowe listy do siostry, które teraz właśnie publikuję.

Kochana Siostrzyczko!
Otrzymałem Twoje listy dziękuję że ze strony mojej rodziny Ty jedna mną się interesujesz, napisać Ci nic nie mogę, żyję ot jakoś, trochę gorzej jak była zima, pracuję i ręce mnie strasznie bolą, ale u nas zima jeszcze wciąż się trzyma i niby wiosna przychodzi ale nie wszystkim. Jak Ty żyjesz co robi mama, się nudzi, ale cóż robić, Tadeusz Twój rośnie szczęśliwa Andziu jesteś aby Wam zdrowie dał Pan Bóg, ja nic nie wiem o moich, mój stary jeszcze w lutym był u mnie, jeżeli chcesz wiedzieć jak ja żyję to u niego się dowiesz bo tu mało miejsca by Ci napisać, czy ciocia Czaplińska, mieszka z Wami pozdrówcie ją, ciekaw jestem jak Ty żyjesz, pozdrów Mamę i Tadzika i bądźcie zdrowi. Bol.
14\4.40 r.


adres stary
Kochana Siostrzyczko już dostałem Twój list, ale o oczem Ci będę pisać, że ciężko pracuję, że jestem stary siwy brodaty, że jestem tu miesiąc pułtora najwyżej. (nieczytelne) Bóg wie gdzie. Czy Haneczko cię to interesuje (nieczytelne) moje kochane dziecko, które jedyne miałem w życiu poniewiera się gdzieś na rękach cudzych ludzi (nieczytelne) ani matki ani ojca (nieczytelne), że moja kochana żona, która tak kochała mnie i naszą dziecinkę, jechała do mnie była niedaleko i zginęła, a ja byłem na wojnie leżałem wtulony w ziemię i dziś żyję, że mój taki los, a było nam już dobrze w Zakopanem ludzie nas poznali, dziewczynkę małą nam przysłał Pan Bóg i była zgoda między nami, ja zarabiałem a dziś (nieczytelne) że mama się gniewa na mnie że się ożeniłem, ale byłem szczęśliwy niech mama mnie daruje, takie jest życie ludzkie i łańcuch cierpień fizycznych, dziś zostałem warjatem głupcem manjakiem po co żyć, czy jeszcze kiedy się spotkamy może nie. Haneczko czy zdrów Twój Tadzik kiedyś mi opowiesz o (.nieczytelne) i pamiętaj że jeszcze gdzieś rośnie moja mała Danutka, a zdrowie moje Haneczko wiesz i warunki w jakich żyję, chciałem Ci napisać coś więcej i nie wiem co. Jestem bezmyślnym bezwolnym nic mi na myśl innego nie chce przyjść, jak nieszczęście moje, które w parze idzie ze mną, chciałem Ci coś napisać wesołego a nic mi na myśl nie przychodzi, Handzio nie śmiej się z mego listu, to list rozpaczy, pilnuj zdrowie mamy i Tadzika Ty masz tylko dwuch, a może Pan Bóg Wam poszle szczęście w życiu i bądźcie zdrowi moi najdrożsi.
2 VII 40


Kochana Siostrzyczko! Zdaje się, że czas Tobie napisać, pocztówkę Twoją otrzymałem, wiesz że ja bywam naprawdę warjatem że czasem i można zwarjować, stan psychyczny zły możesz chyba wyobrazić moje życie a po drugie że i los rodzinny, pytasz dlaczego Hanna nie napisze, prosto nie może tam gdzie Ona jest korespondować napewno nie możno, więc Hanna w styczniu przeszła granicę i jechała do mnie i od tej pory zginął ślad po niej, był u mnie stary w lutym i rozpoczął poszukiwania i w czerwcu zawiadomił mnie gdzie jest otóż obecnie jest już 8 miesięcy jak siedzi w więzieniu teraz siedzi w Baranowiczach i za co, nie wiem, chyba za przechod granicy, córka nasza na rękach cudzych ludzi zostawiona już ma 14 miesięcy czy się spotkamy kiedy, gdzie nas los jeszcze żuci, czy będziemy zdrowi, i powiedz Hanko jak tu nie zwarjować. Ja siedzę też uwiązany pomóc Hance nie mogę tam rodzina stara się i nie chcą Ją zwolnić a zdrowie tam straci, smutny nasz los i za co jesteśmy tak pokrzywdzeni. Do mnie narazie nie pisz mają nas w tym miesiącu wywieźć dokąd niewiadomo napiszę już ztamtąd, jak tam Mamy zdrowie i Tadzika, trzymajcieś i żyjcie w kupie i pamiętajcie o nas i bądźcie zdrowi.
18 VIII  Bolek

Tragiczny rok 1942.

Najmłodsza siostra Bolesława - Jadwiga; bierze w październiku ślub w Wornianach koło Wilna.
Najstarszy brat Bolesława - Wincenty; po szczęśliwym przeżyciu stalinowskich czystek - działa na frontach II WŚ jako oficer Armii Czerwonej. Stracił kontakt z rodziną w wieku 17. lat.
Kazimierz, starszy o rok - burmistrz Lachowicz - ginie rozstrzelany przez Niemców, skutkiem donosu zawistnego sąsiada. Miejsce pochówku nieznane.
Michał pracuje w Wilnie jako księgowy w firmie Sztral; dorabia jako zegarmistrz.
Władysław - urzędnik municypalny; później - historyk filmu.
Anna - pracuje na kolei. Po repatriacji zatrudniona w dzierżoniowskiej Diorze, w dziale wojskowym; zmarła na białaczkę.
Maria, ur. w 1902 -3; pracowała na poczcie; została podobno zastrzelona przez zazdrosnego narzeczonego - policjanta...

Piszę to w domu zbudowanym dla lokalnego komendanta Reichsarbeitsdienstu w 1942.
Urodziłem się tu kilka lat później i tak się los potoczył, że teraz jestem właścicielem tej nieruchomości.

Jerg.