FOTOCERAMIKA cz. 2

Chodziłem po cmentarzach, szukając nagrobnych zdjęć z początku wieku i z okresu  międzywojnia. Były takie i są  do dzisiaj. Przetrwały najczęściej na solidnych rodzinnych grobowcach.

Wykonane w odcieniu sepii, a niektóre na pograniczu sepii i czerni. Te większe wykonane na emaliowanych blaszanych podkładach, przymocowane do płyty dwoma mosiężnymi gwoździami, a mniejsze, porcelanowe - po prostu wmurowane. I nie dość, że przetrwały kilkadziesiąt lat w dobrym stanie; skrajnie przemrażane i skrajnie przegrzewane w tym naszym dziwnym klimacie; to jakościowo zdecydowanie wygrywają z tymi powojennymi. Nie ma w tym jednak nic dziwnego.

We wczesnym prlu trudno było prowadzić działalność rzemieślniczą. Podziwiam ludzi, którym udawało się pokonywać niezliczone przeszkody. Mimo powszechnych braków; wiedzy, techniki, chemikaliów - oni kombinowali. Trzeba było mieć przy tym żelazny zapas gotówki na łapówki dla skarbówki... (mrj)*

Nie chciało mi się wierzyć, że w dostępnej literaturze fotograficznej, wśród opisów różnych ciekawych technik - nie można znaleźć fotografii na porcelanie. Owszem - jakieś ogólniki, świadczące, że autor coś tam słyszał i dla porządku wspomina o sprawie.

Wyglądało na to, że wokół zdjęć nagrobkowych panuje jakaś zmowa milczenia. Tajemnica porównywalna z wiedzą egipskich kapłanów, sekretami masonów lub z konspirą złowrogich wegan i cyklistów.

Jedyną rzetelną informację znalazłem potem w książce Pravoslava Rady, o której wspomniałem w pierwszej części, ale to już była musztarda po obiedzie.

Niezawodny wuj Władysław załatwił mi po znajomości płatną audiencję u jednego z kilku warszawskich rzemieślników zajmujących się fotoceramiką. Za określoną z góry sumę... miałem w kilka godzin przejść tradycyjną, żmudną drogę wtajemniczenia. I przeszedłem. W ciągu trzech godzin zaledwie. Od ucznia do czeladnika. Mistrzem poczułem się  dopiero po kilku latach, ale to tylko dzięki własnej ciężkiej pracy.

Cóż - przez całe wieki było tak, że lutnikiem, płatnerzem, piekarzem zostawało się po przejściu trudnej i często upokarzającej drogi zawodowej. Byli jednak też tzw. "partacze"; rzemieślnicy niepokorni. No to ja się właśnie do takiego kręgu zaliczam.

Dotarłem zatem do źródła prawdy. Zaczerpnąłem z niego nieśmiało, nie dowierzając swemu szczęściu. Historia nie potoczyła się niestety bajkowo; żywa woda miała dziwny posmak, a dobrotliwy potwór pilnujący źródła - zarechotał dwuznacznie na pożegnanie. Kasa wydana na dopuszczenie do kręgu wtajemniczonych była pożyczona, więc trzeba się było szybko zorganizować i ruszyć z biznesem. Od warszawskiego rzemieślnika, który sprzedał mi był swoją technologię - otrzymałem w pakiecie porcelanowe płytki bardzo kiepskiej jakości. Pan K. wypalał je na szamotowych cegłach umieszczonych w blaszanej obudowie. Źródłem ciepła była kantalowa grzałka zainstalowana w pokrywie tego piecyka. Płytki były nieforemne, szkliwo dalekie od czystej bieli, ale to się wtedy sprzedawało, bo konkurencja miała podobne kłopoty.

Moje perwersyjne dążenie do doskonałości (W "ursusowskich" konstrukcjach stosowałem często "złoty podział", kierując się myślą prof. Janusza Tymowskiego, że to - co ma być funkcjonalne - powinno być też miłe dla oka. Trudno zachwycać się tłocznikiem, czy walcem do gwintu, ale przemycałem jednakowoż takie różne techniczne żarty; nie bardzo zgodne z ówczesnymi polskimi normami, wzorowanymi na normach radzieckich, które to normy odnosiły się najczęściej do terenów wiecznej zmarzliny. Fascynacja proporcjami egipskich piramid też swoje zrobiła.) nijak się miało do powszechnego w latach 90. dążenia Polaków do bogacenia się; po latach szarości. Nie chciałem sprzedawać kitu.  W desperacji myślałem nawet o uruchomieniu własnej produkcji porcelany (stąd m.in. książka Pravoslava Rady). Na szczęście nie było mnie na to stać. Nawiązałem w pewnym momencie (też po znajomości) kontakt z pewnym polskim wytwórcą porcelanek. Były marynarz, obieżyświat. Znalazł niszę, zainwestował oszczędności i robił co mógł; płytki były przynajmniej foremne, ale... na rynku pojawiły się wkrótce płytki importowane z Włoch. Cena zdecydowanie konkurencyjna, jakość zdecydowanie lepsza. Ogromny wybór kształtów i formatów. Koniec problemu jakości podkładów. Skupiłem się zatem na dostosowaniu 19. wiecznej technologii do mojej biznesowej wizji.

Zdjęcie nagrobkowe, to nie jest przecież papier naklejony na porcelanę. Spotykałem się niestety i z takimi uwagami. Niektórzy klienci żądali wykonania usługi "na jutro" i za dychę...

Pierwszy piec do wypalania porcelanek kupiłem za grosz. Upadła państwowa firma, syndyk dał ogłoszenie itd. Piec ów służył był do innych celów, ale trochę się nadawał, bo grzał do białości. Nie miał niestety regulacji temperatury. Zamówiłem więc u rzemieślnika w Warszawie piec z "elektroniką", czyli z termostatem i wyłącznikiem czasowym. Nagrzewał komorę do 1200 stopni. Jest na chodzie. Odstąpię go za friko miłośnikom staroci.

Wypalanie zdjęć - to etap końcowy. Grzejesz, studzisz i po kilku godzinach z drżeniem serca oglądasz efekt swoich wysiłków. Porcelanka "przepalona" - do śmieci, a "niedopalona" - do poprawki.

Do poprawki, czyli ponownie nakładamy na płytkę skorygowany wizerunek; suszymy, robimy retusz i wypalamy... Jeśli połysk jest w normie, to OK; jeśli nie jest, to kładziemy topnik na cukrze i wypalamy raz jeszcze. Ze złotą otoczką lub bez. Otoczka mogła być również platynowa albo w kolorze zdjęcia.

Bywało więc, że dla osiągnięcia zadowalającej jakości - porcelankę sepiową,, czy czarną - wypalałem nawet trzykrotnie, a kolorową nawet i sześciokrotnie.

Oczywiście nie było tak, że piec grzał nieekonomicznie tylko jedną porcelankę; komorę starałem się maksymalnie wypełnić. Kilka zdjęć było zawsze w fazie wypalania wizerunku, a inne w fazie wykończenia. Czas wykonania usługi mieścił się u mnie w granicach dwóch tygodni.

Było wtedy tak, że wiele zakładów fotograficznych szukało szansy poszerzenia zakresu usług. Komuna odpuściła; wolność gospodarcza wyzwoliła aktywność u ludzi z wyobraźnią.

Fotoceramika, czyli zdjęcia nagrobkowe - to był jeden z pożądanych kierunków dodatkowego zarobku, oprócz nagrywania wesel, chrzcin i innych imprez na kasety VHS. Tylko nielicznym jednak; tym najbardziej zdeterminowanym - udało się przejść przez ścianę... Wiedza tajemna dzielnie broniła się przed profanami. Zarejestrowałem działalność gospodarczą, załatwiłem pieczątkę, szyldy, ale trzeba było zbierać zamówienia, żeby interes zaczął się kręcić. Nawiązałem kontakty z kilkoma zakładami kamieniarskimi i z zaprzyjaźnionymi zakładami fotograficznymi.

Działało wówczas w Polsce kilka, może kilkanaście firm zajmujących się fotoceramiką. Większość z nich borykała się z tą żmudną, tradycyjną 19. wieczną techniką.
Rewolucja cyfrowa zmieniła zasady gry. Słabi zniknęli. Nie będę tutaj opiniował nowych technologii, bo zakończyłem działalność po wyprodukowaniu ok. 1000 zdjęć przy pomocy tradycyjnych technik srebrowych.

W trzeciej części FOTOCERAMIKI opiszę przyjmowanie zamówień, rozmowy z klientami, kontakty z konkurencją i moją technologię zdjęć wypalanych na porcelanie.