Krótka historia kulis pewnego procesu

Na początek krótki wypis z drzewa genealogicznego Walezjuszów. I nie tylko.
Zacznijmy od Karola V zwanego Mądrym - jako jedyny w rodzinie nie miał aspiracji, by jak to czynili inni ćwiczyć się w rzemiośle rycerskim i wojować. Był mocno chorowity i posturę miał (że tak powiem po sienkiewiczowsku) nikczemną.
Cenił wiedzę. Był inteligentny, sprytny i podstępny. Czyli pewnie wg ówczesnych standardów mądry.
Miał syna - również Karola z numerkiem VI zwanego Szalonym. Faktycznie rzeczony władca cierpiał na różne problemy psychiczne w tym wpadał w śpiączkę, a także wyobrażał sobie, że cały jest ze szkła...
Karol VI spłodził 12 sztuk legalnej progenitury, ale większość pomarła w dziecięctwie. 
Nas będzie interesowało dwoje jego dzieci - dziesiąta z kolei Katarzyna - urodzona w 1401 roku i jedenasty z kolei - kolejny Karol - dwa lata później.
Karol Szalony blisko końca swoich rządów zdążył przegrać bitwę pod Azincourt i podpisać traktat z Troyes ze zwycięskim Henrykiem V z dynastii Lancasterów - królem Anglii.
Tu ważne są dwa ustalenia.
Primo: w/w Katarzyna zostaje żoną Henryka V.
Secundo: oni/ich potomstwo dziedziczy koronę Francji po śmierci Karola Szalonego (widać Karol jego syn został pominięty w dziedziczeniu).
Anglo-francuskie stadło doczekało się bardzo szybko potomka - Henryka - znanego jako Henryk VI.
Był rok 1422. W tym roku umarł Henryk V. Oraz Karol VI.
Le roi est mort - vive le roi. Z mocy prawa (w tym traktaty z Troyes) władcą Franci zostaje mocno małoletni Henryk VI. 
Tyle w dużym skrócie, bo pomijam całą kłótnie w rodzinie, czyli walczących o władzę jeszcze za Karola VI jego brata Ludwika Orleańskiego i kuzyna Jana księcia Burgundii - konflikt Armaniaków i Burgundczyków - też interesujące.
I tu w 1422 zostawiamy skąd inąd fascynujące dalsze dzieje królów Anglii i Francji, zostawiamy królową wdowę Katarzynę, która miała po ojcu odziedziczyć niestabilność psychiczną i którą w łożnicy pocieszał niejaki Owen Tydder vel Tudor - syn drobnego walijskiego szlachcica Mereditha - cześnika jednego z walijskich biskupów. Pocieszał skutecznie - bo wyprodukowali trójkę synów. Ale to już inna historia.

Od śmierci Henryka V i Karola VI minęło 7 lat.
Formalnie królem Anglii i Francji jest Henryk VI - w jego imieniu rządzi John - pierwszy książę Bedford (brat zmarłego Henryka V).
W tym czasie w niejakim Domrémy-la-Pucelle dorastała - 17-letnia wówczas Joanna d'Arc.
I to wtedy mniej więcej zaczęła ponoć mieć widzenia i słyszeć głosy wzywające ją do wzięcia spraw królestwa w jej ręce.
Choć tu relacje są sprzeczne. Ona sama na procesie twierdziła, że zaczęło się to, gdy miała 12 lat- czyli prawdopodobnie w roku 1424.  
W tym momencie większość terytorium Francji znajdowała się bądź w angielskich, bądź w burgundzkich rękach. Paryż kontrolowali Anglicy, Burgundczycy rządzili w Reims.
W rękach francuskich pozostawała część południowej Francji oraz na północy Orlean. 
Oblegali go Anglicy.
Joanna co najmniej dwukrotnie składała petycję do lokalnego dowódcy wojsk królewskich o zgodę na to, by mogła dostać się na dwór króla w Chinon z eskortą. Na początku 1429 podczas kolejnej próby uzyskania zgody miała powiedzieć dowódcy hrabiemu Robertowi de Baudricourt, że właśnie Karol poniósł poważną klęskę, co okazało się być prawdą  i to zdecydowało, że hrabia pomógł Joannie dostać się na dwór w Chinon, gdzie miała zrobić bardzo duże wrażenie na Karolu VII.
Król z doradcami doszli do wniosku, że udział Joanny powoduje, że konflikt anglo-francuski staje się de facto wojną religijną, więc król powołał ekipę teologów, by zbadali kwestię wiarygodności widzeń i nawiedzeń Joanny, zanim on sam jej zawierzy.
Opinia teologów zadowoliła Karola. Spełnił życzenia Joanny.

Karol VII nie był jeszcze koronowany, podobnie zresztą Henryk VI, jednak Henryk niejako był beneficjentem traktatu z Troyes. 
Czyli król de iure. Ta instytucja działała jeszcze parę stuleci później. To dlatego np. Ludwik XVII, małoletni syn Ludwika XVI jest uznawany za króla, choć nigdy nie panował.

Gdyby Joannie udało się zdobyć Reims i tam dokonano by koronacji - sytuacja nieco by się zmieniła, bo mimo, że nie de iure, ale koronowany. Tak się zresztą stało. Ku radości lojalistów francuskich.

Pomińmy historię całej kampanii i rzeczywistą rolę Joanny. Historycy nie są zgodni. Są oceny zatrącające hagiografią, a są i takie, że po prostu udział Joanny sprowadzał się do roli przewodnika skutecznie zagrzewającego do boju. 

Wojna trwała nadal - na terenie Francji działały wojska francuskie, angielskie i burgundzkie. 
Było świetne zwycięstwo pod Patay, była nierozstrzygnięta bitwa 15 sierpnia. Była nieudana próba zdobycia Paryża. Szereg innych mniejszych i większych starć. 

3 maja 1430 po bezsensownej potyczce wojska burgundzkie zajęły Compiegne i tu Joanna dostała się do ich niewoli. Próbowała bezskutecznie uciec, w następstwie czego zamknięto ją w twierdzy w Arras, a potem Filip III Dobry władca Burgundii sprzedał ją Johnowi księciu Bedford.

Mamy teraz następującą sytuację:
Karol VII - koronowany król, ale nie de iure - można podważać jego legitymację, ale jeśli misja Joanny była spowodowana czynnikami niebiańskimi, albo takimi na które wyglądały, to należało uderzyć w Joannę. I wtedy prawa do korony Karola będzie można kwestionować.
Henryk VI król de iure - Anglicy koronowali go dopiero w grudniu 1431. Gdy miał 10 lat. Po procesie Joanny.
John książę Bedford sprowadził Joannę do Rouen, gdzie była główna siedziba angielskich władz na terenie Francji i tam wiosną 1431 odbył się proces Joanny.

Anglikom chodziło o to, by wykazać, że Joanna działała w złej wierze, a nie w imię Boże. Została oskarżona o herezję.

Ale potrzebna była choćby imitacja sądu nie wyglądającego na angielski. I tu pojawia się biskup Pierre Cauchon (swoją drogę spotkałem się z tym nazwiskiem oglądając jakiś film na temat procesu Joanny i wdrukowało mi się, że jego nazwisko pisze się przez dwa ,,o'').

Joannie odmówiono adwokata (nawet z urzędu). Usiłowano zbierać świadków (za sowitą nagrodą). W procesie o herezję powinna być trzymana np. w klasztorze żeńskim, a nie pod męską strażą w więzieniu. Cały proces był tendencyjny, choć Joanna całkiem sprawnie (nie tylko) jak na analfabetkę (co prawda umiejącą się podpisać) się broniła.
Nie pozwolono odwołać się jej do rady Soboru Florenckiego, ani do papieża.

Zastraszano inkwizytorów.
Doszło nawet do fałszerstw protokołów.

Korzystając z jej analfabetyzmu wyłudzono od niej podpis przyznający się do winy. W tym momencie biskup zdjął z niej ekskomunikę i miała do końca życia przebywać w klasztorze. Ale najprawdopodobniej zorientowała się i wycofała się.
Wtedy zapadła ostateczna decyzja o skazaniu jej na śmierć.

Spalono ją 30 maja 1431 na Starym Rynku w Rouen. Palono ją trzy razy, gdyż ani za pierwszym, ani drugim razem nie spłonęła w całości, a Anglikom chodziło o to, by jej resztki nie mogły być spożytkowane jako relikwie. Ostatecznie starannie uprzątnięto plac i wrzucono popioły di Sekwany.
Wszystkie koszty procesu i kaźni pokrył książę Bedford.

Anglicy na krótko osiągnęli swój cel.
Ale i tak nawet koronacja Henryka Vi na króla Francji niewiele zmieniła.
Jednak 22 lata później ruszył proces rehabilitacyjny Joanny. Na wniosek Johana Bréhala inkwizytora generalnego Francji z inspiracji matki Joanny Isabelle Rommée papież Kalikst III upoważnił ,,proces uniewinniający''. Proces trwał 3 lata i przede wszystkim chodziło o to, że by zbadać sprawiedliwość procesu sprzed 22 lat. Przesłuchano 115 świadków i ostatecznie w czerwcu 1456 uznano Joannę za męczennicę i o herezję w/w biskupa (już nie żyjącego).

W efekcie próba stworzenia mitu założycielskiego przez Anglików zakończyła się fiaskiem, natomiast proces Joanny stał się niejako mitem legitymującym panowanie Karola VII.

Na koniec jeszcze jedna uwaga: traktat z Troyes stanowił, że Katarzyna - siostra Karola VII została królową Anglii i matką Henryka VI. Henryk jednak miewał duże problemy ze sprawnością umysłową. Anglicy nie mieli po śmierci księcia Bedford prawdziwego przywódcy i w ciągu kilkunastu lat zostali wyparci ostatecznie z prawie całego terytorium Francji. 
W sumie ten traktat wyszedł Francji na dobre, choć współcześni twierdzili nawet, że to królowa działała w imieniu męża i że wyłudzono zgodę. I przypomniano wcześniejsze oskarżenia o to, że zdradzała króla z jego własnym bratem.
A kwestia legitymacji?
Lancasterowie przejęli tron w wyniku zamachu stanu - Henryk IV Bolingbroke odsunął od władzy prawowitego króla Ryszarda II. Tudorowie jako dziedzice Lancasterów nie tylko w wyniku wojny domowej uzyskali koronę Anglii, a na dodatek jako potomkowie Johna z Gandawy księcia Lancaster z nieprawego łoża ich przodkowie i oni sami zostali uchwałą parlamentu wyłączeni z dziedziczenia tronu Anglii...
Tak to bywa.