Mały epizod z cyklu historia Rosji....

1 września było parę rocznic.
Zdarzeń, faktów, w tym urodzin różnych ludzi.
Np. w 1651 roku urodziła się niejaka Natalia Kiryłłowna Naryszkina. Papcio był bojarem, czyli należał do drugiej kategorii w hierarchii ówczesnej Rosji (po kniaziach). 
Przygotowywano ją do roli klasycznej żony bojara, czyli do roli prowadzenia domu, nadzoru nad kuchnią, robótek ręcznych itp. No i wyjść do gości, ale tylko po to by się pokazać, a następnie z powrotem do roboty.
Nie wiemy czy umiała pisać - przynajmniej za młodu raczej na pewno nie, gdyż w ówczesnej Rosji uważano tę czynność za niepożądaną u kobiety z wyższych sfer (z niższych tym bardziej).
Aliści los się do niej uśmiechnął, gdy zmarło się Marii Iljicznie Romanowej de domo Miłosławskiej - czyli pierwszej żonie Aleksego Michajłowicza drugiego cara Rosji z tego rodu.
Natalia Kiryłłowna została kolejną carycą i do śmierci Aleksego - starszego od niej o te drobne 22 lata przez ostatnie 5 lat jego panowania urodziła mu troje dzieci: dwie córki z których jednej zmarło się w dziecięctwie, a druga zmarła nie wyszedłszy za mąż i nie wydawszy potomstwa.Trzecim dzieckiem - tym pierworodnym - był przyszły car Rosji Piotr Aleksiejewicz
Ale był co najmniej jeden problem.
Piotr był trzecim i najmłodszym synem cara Aleksego. Czyli szanse miał takie sobie...
Pierworodny był Fiodor III i to on został carem. Był nieprzeciętnie inteligentny i wykształcony. Carem został w bardzo młodym wieku i był nim krotko.
Ale to on zapoczątkował proces reformowania Rosji.
Pewnego razu w cerkwi zobaczył niewiastę odzianą z cudzoziemska, było widać włosy a nie okutaną w chusty, że ledwie nos, usta i oczy było widać.Była to Agata - córka Siemiona Gruszeckiego herbu Lubicz - szlachcica ze Smoleńszczyzny przebywająca po śmierci ojca w domu wuja - okolniczego (taki trochę gorszy gatunek bojara) Siemiona Zaborowskiego.
Carowi wpadła w oko i w tym celu wysłał swego łożniczego, by zasięgnął języka co do rodziny dziewczyny. Od czasów Iwana Groźnego carowie żenili się z poddankami, więc nie byłby bynajmniej to precedens, gdyby car po raz kolejny... Nawiasem mówiąc łożniczy nazywał się Jazykow, więc nawet nazwisko predestynowało go do zasięgania języka. Łożniczy się sprawił, więc car uznał że jest OK. W tym momencie rodzina mamusi cara w/w Marii Iljiczny de domo Miłosławskiej ruszyła do ataku, bo mieli własne plany co do cara - chcieli mu naraić jego kuzynkę - kolejną Miłosławską. No więc poszły w ruch ploty, potwarze... - Moskwa aż huczała, ale sama panienka oznajmiła pod przysięgą, że jest dziewicą i to zamknęło temat.
Car się ożenił.
Małżeństwo trwało rok, ale pozostawiło trwały ślad. Za poduszczeniem nowej carycy Fiodor ,,wypuścił'' kobiety z wyższych sfer ,,na salony''. Fiodor i tak widział potrzeby reform i tak naprawdę to on je rozpoczął.
Piotr I był kontynuatorem i na dodatek... (ale o tym później).
Agata (Agafia) zmarła w połogu rok później, choć w tamtych czasach na carskim dworze niczego nie można być pewnym. Szczątki jej (o ile mi wiadomo nie były badane - w czasach Jelcyna podejmowano badania szczątków carów i to wtedy znaleziono arszenik w resztkach włosów 1. żony Iwana Groźnego  - Anastazji de domo Zacharyn-Koszkin - NB jej brat Nikita zmienił nazwisko na Romanow - od otczestwa i był praszczurem naszych bohaterów).
Fiodor ożenił się raz jeszcze, ale 3 miesiące po ślubie zmarł. Niby był chorowity, ale...
I zaczęło się.
Fiodor miał brata Iwana, siostrę Zofię i przyrodniego braciszka Piotra (odpuśćmy sobie przyrodnie siostry - nieistotne dla naszej narracji).
Czyli Iwan?
Nie tak prosto.
Iwan miał co prawda 15 lat, więc... historia Rosji znała takie przypadki - Piotr był jakieś 5 lat młodszy.
Doszło do krwawych zamieszek. Za Iwanem opowiedzieli się strzelcy - elitarna formacja coś w rodzaju rzymskich pretorian, ale analogia nie jest do końca adekwatna. Podburzyła ich Zofia, a właściwie jej faworyt (czyli kochanek) książę Wasyl Wasiliewicz Golicyn. Wsparli ich bojarzy skupieni wokół klanu Miłosławskich, z którego pochodziła jak pamiętamy Maria. Naryszkinowie, czyli rodzina matki Piotra przegrali to starcie.
Stanęło na tym, że powołano dwóch współrządzących carów. Iwana V i Piotra I.
Ważny szczegół. Iwan V nie był ani wykształcony, ani zdolny ani lotny... I po prawdzie rządy go nie do końca interesowały i w praktyce nigdy nie odgrywał poważniejszej roli w rządach.
Czyli Piotr?
Nie.
Zofia - czyli Golicyn.
Zofia co prawda usiłowała dokonać coup d'état, ale skończyło się to dla niej źle. Jednak nie uprzedajmy faktów.
Golicyn zabrał się za reformowanie państwa.
Jak ćwierć tysiąclecia później powiedział i ponoć napisał jeden brodaty prorok poprzedniego ustroju ,,najważniejsze są kadry''.
Kadry w ówczesnej Rosji tworzone były od wieków na podstawie tzw. miestniczestwa. Jasne, że decydowało pochodzenie czyli warstwa z której dany dostojnik pochodził - oczywiście wyższa, ale istotą miestniczestwa było to, że syn nie mógł zajmowac stanowiska niższego niż ojciec - no chyba, że carska niełaska...
Golicyn zainicjował likwidację miestniczestwa. To musiało trwać, pamiętajmy że Rosja już wtedy zajmowała kilkanaście milionów kilometrów kwadratowych a komunikacja działała nieco wolniej niż dziś.
Sprawa druga. Kasa. Za Golicyna - jeszcze w czasach panowania Fiodora z jego inicjatywy zracjonalizowano podatki zastępując prawie wszystkie podatkiem ,,głównym''. W czasach jego rządów rozbudowano Moskwę. Powstało wtedy ponad 3 tys. nowych domów. Generalnie miał plany przebudowy państwa na wzór zachodni.
Miał dobre podstawy - był znakomicie wykształcony - niektórzy historycy uważają, że najlepiej wykształconym ówcześnie Rosjaninem. Poliglota - znał m.in. polski (NB w czasach wpływów Miłosławskich na carskim dworze polski był de facto językiem dworu, tak jak 100 lat później stała się francuszczyzna, a przez jakiś czas w tzw. międzyczasie za Piotra I - niemiecki). Miał bogatą bibliotekę około 1500 tomów - jak na te czasy niemało - w tym większość stanowiły książki polskie i niemieckie.
Rozumiał konieczność edukacji narodu, stąd założył akademie kształcącą młodzież z rodzin bojarskich i szlacheckich.
On wynegocjował tzw. pokój Grzymułtowskiego - który aż do I rozbioru ustabilizował granicę polsko-rosyjską. Zawarł też pokój ze Szwecją. Miał sukcesy militarne, ale z Turcją mu nie szło. Dwie wyprawy mające na celu zajęcie Krymu skończyły się fiaskiem.
W planach Golicyna było również zniesienie poddaństwa chłopów.
Wszystko to przerwała próba odsunięcia Piotra I przez Zofię i uzyskania przez nią korony. Bunt strzelców został stłumiony przez już prawie dorosłego Piotra. Zofia wylądowała w klasztorze, gdzie spędziła resztę żywota, a Golicyn pozbawiony władzy i majątku - na zesłaniu w okolice Archangielska, gdzie żył jeszcze kilkadziesiąt lat i zmarł. Piotr ,,w łaskawości swojej'' pozwolił rodzinie subsydiować zesłańca.
Gdy bliżej się przyjrzeć reformom Piotra I i porównać je z planami Golicyna, to te drugie sięgały o wiele dalej. Rosja po reformach Golicyna miała szansę na to by stać się państwem na modłę Zachodu. Golicyn zawsze określał się jako okcydentalista.
No i Piotr miał blisko 40 lat na reformy, a ~ Golicyn  7 + czas wpływów na dworze Fiodora III.
Ale o Golicynie (prawie) nikt nie pamięta. A Piotr - nazywany jest Wielkim.
I nie zapominajmy o tym, że Piotr od maleńkości funkcjonował na dworze gdzie mówiono po polsku, znana była literatura zachodnia etc. etc. Czyli wbrew powszechnemu rosyjskiemu mniemaniu nie był ,,natchniony'' w jakiś cudowny sposób.
Myślę, że bez Piotra I świat z Rosją po reformach Golicyna mógł być lepszy. Oczywiście nie ma się co czarować. Budowa imperium nie zostałaby przerwana. Ale inna byłaby rosyjska mentalność.

Czas na trzecią kawę.